La Xunta en las guerras del lobo

La batalla cultural con la desprotección del lobo (Canis lupus) del sector más extremista acaba de dar un salto de escala. En este caso Galicia, o más bien, la Xunta, aparece en el centro de la trama sin que el conjunto del país se dé cuenta. En esta escalada se emplean argucias legales y, sobre todo, se le abre la puerta a la anticiencia. No estamos hablando de la gestión, ni de convivencia o conservación. Es puramente una lucha por la imposición de un relato con consecuencias mucho más allá de la conservación de una especie.

Cada seis años, los Estados miembros de la UE están obligados a remitir un informe sobre el estado de conservación de las especies y hábitats (artículo 17 de la Directiva de Hábitats). No es un trámite menor ni un mero ejercicio burocrático. De estos informes depende lo que pasará con la biodiversidad en el conjunto de la UE y en los diferentes Estados en los próximos años. Estos informes sexenales son elaborados por los respectivos ministerios con datos que, en el caso de España, proporcionan las comunidades autónomas. El informe del Ministerio para la Transición Ecológica, construido con esos datos autonómicos, concluía que el lobo se encuentra en un estado de conservación desfavorable. Lo habitual, normal y esperable es que este proceso concluyera con el Ministerio remitiendo el informe a la Unión Europea.

Desprotección

Este es el punto de partida. A partir de aquí, ruido y maniobras.

Las comunidades del PP urden una operación en la que la Xunta de Galicia tiene un papel central. En la Conferencia Sectorial de Medio Ambiente, que reúne tanto a las CCAA como al Ministerio, la Xunta presenta un informe alternativo que habría sido presuntamente encargado y pagado con dinero de la ciudadanía gallega sobre algo que está más allá de las fronteras físicas y legales de la comunidad autónoma. La opacidad es evidente: informe de autoría, criterios y coste desconocidos y, sobre todo, por qué una administración autonómica decide intervenir en un asunto que excede con mucho sus competencias políticas, territoriales y, posiblemente, su legitimidad.

Para sorpresa de nadie, este informe «alternativo» concluye que el lobo está en un estado de conservación favorable. En Galicia, desafortunadamente, parece que no se está prestando atención a esto. El asunto pasó con poca o ninguna huella por los medios y la oposición tampoco parece ser consciente de lo que está ocurriendo. La Xunta está actuando en una maniobra que tiene efectos no solo en el Estado sino también en la relación con Bruselas y con Portugal, ya que se pondría en peligro su población de lobo.

Si esto prospera, buena parte de lo avanzado en la conservación de la especie del lobo en el conjunto del Estado en las últimas cuatro décadas marcharía por el vertedero de la historia. Y recordemos: el lobo no es una especie más, es el buque insignia y el símbolo de la conservación de la naturaleza en occidente y también el termómetro que mide de manera precisa nuestra relación con la biodiversidad.

En definitiva, no estamos hablando de una simple diferencia de criterio, hablamos de torcer la realidad para que encaje en su discurso interesado. No hay ciencia ni datos detrás, solo un pulso de poder. No hay conservación, solo cuánto se puede llegar a desproteger una pieza clave en los ecosistemas, quizás para contentar unos intereses que en realidad están amenazados por cuestiones completamente ajenas a la biodiversidad y a su conservación.

Transparencia

Si la Xunta usa recursos públicos para tratar de influir en un proceso estatal sobre conservación de especies, lo mínimo sería explicar con claridad absoluta los pasos dados, los autores del trabajo, si fueron contratados externamente y la razón de ser de esa intervención. Pero lo que se ofrece es justo lo contrario, un ejercicio de geometría variable. La metodología empleada trata de fabricar una realidad desde la penumbra, con dinero público y sin explicaciones. Ya no es un problema de ciencia o conservación, es un problema de democracia y de transparencia que erosiona las instituciones y los procesos regulados.

El Ministerio de Transición Ecológica parece que va a hacer lo único que está en su mano: sacar a información pública todos los informes y más la documentación complementaria. Con los datos objetivos podrá haber un debate riguroso pero todo apunta a que varias autonomías quieren cualquier cosa menos debates honestos. Deberían explicar por qué.

Por último, dos apuntes. El lobo fue desprotegido rocambolescamente cuando con los votos de PP, Vox, Junts y PNV fue incluido en la Ley de Desperdicio Alimentario, inclusión recurrida por el Defensor del Pueblo ante el Tribunal Constitucional. Y ojo con lo que se remite a la UE, pues en Bruselas se analizan los informes. De detectar alguna maniobra, pueden devolver el informe a España, como ya le ocurrió a Suecia, que vio un informe sobre el lobo retornado por intentar manipular el número de individuos considerados para mantener la especie fuera de peligro. Sería otra oportunidad, también, para no hacer el ridículo internacional, en este caso con la inestimable ayuda del Gobierno de la Xunta.

Artículo publicado originalmente en Nós Diario el 28 de abril de 1926.


A batalla cultural coa desprotección do lobo (Canis lupus) do sector máis extremista acaba de dar un salto de escala. Neste caso Galiza, ou máis ben, a Xunta, aparece no centro da trama sen que o conxunto do país se decate. Nesta escalada empréganse argucias legais e, sobre todo, ábreselle a porta á anticiencia. Non estamos a falar da xestión, nin de convivencia ou conservación. É puramente unha loita pola imposición dun relato con consecuencias moito máis alá da conservación dunha especie.

Cada seis anos, os Estados membros da UE están obrigados a remitir un informe sobre o estado de conservación das especies e hábitats (artigo 17 da Directiva de Hábitats). Non é un trámite menor nin un mero exercicio burocrático. Destes informes depende o que pasará coa biodiversidade no conxunto da UE e nos diferentes Estados nos próximos anos. Estes informes sexenais son elaborados polos respectivos ministerios con datos que, no caso de España, proporcionan as comunidades autónomas. O informe do Ministerio para a Transición Ecolóxica, construído con eses datos autonómicos, concluía que o lobo se atopa nun estado de conservación desfavorable. O habitual, normal e esperable é que este proceso concluíra co Ministerio remitindo o informe á Unión Europea.

Desprotección

Este é o punto de partida. A partir de aquí, ruído e manobras.

As comunidades do PP artellan unha operación na que a Xunta de Galiza ten un papel central. Na Conferencia Sectorial de Medio Ambiente, que reúne tanto as CCAA como o Ministerio, a Xunta presenta un informe alternativo que tería sido presuntamente pagado encargado e pagado con cartos da cidadanía galega sobre algo que está alén das fronteiras físicas e legais da comunidade autónoma. A opacidade é evidente: informe de autoría, criterios e custo descoñecidos e, sobre todo, por que unha administración autonómica decide intervir nun asunto que excede con moito as súas competencias políticas, territoriais e, posiblemente, a súa lexitimidade.

Para sorpresa de ninguén, este informe «alternativo» conclúe que o lobo está nun estado de conservación favorable. En Galiza, desafortunadamente, parece que non se está a prestar atención a isto. O asunto pasou con pouca ou ningunha pegada polos medios e a oposición tampouco parece ser consciente do que está a ocorrer. A Xunta está actuando nunha manobra que ten efectos no só no Estado senón tamén na relación con Bruxelas e con Portugal xa que se poría en perigo a súa poboación de lobo.

Se isto prospera, boa parte do avanzado na conservación da especie do lobo no conxunto do Estado nas últimas catro décadas marcharía polo vertedoiro da historia. E lembremos: o lobo non é unha especie máis, é o buque insignia e o símbolo da conservación da natureza en occidente e tamén o termómetro que mide de xeito preciso a nosa relación coa biodiversidade.

En definitiva, non estamos a falar dunha simple diferenza de criterio, falamos de torcer a realidade para que encaixe no seu discurso interesado. Non hai ciencia nin datos detrás, só un pulso de poder. Non hai conservación, só canto se pode chegar a desprotexer unha peza clave nos ecosistemas, quizais para contentar uns intereses que en realidade están ameazados por cuestións completamente alleas á biodiversidade e á súa conservación.

Transparencia

Se a Xunta usa recursos públicos para tentar influír nun proceso estatal sobre conservación de especies, o mínimo sería explicar con claridade absoluta os pasos dados, os autores do traballo, se foron contratados externamente e a razón de ser desa intervención. Pero o que se ofrece é xusto o contrario, un exercicio de xeometría variable. A metodoloxía empregada trata de fabricar unha realidade dende a penumbra, con cartos públicos e sen explicacións. Xa non é un problema de ciencia ou conservación, é un problema de democracia e de transparencia que erosiona as institucións e os procesos regulados.

O Ministerio de Transición Ecolóxica parece que vai facer o único que está na súa man: sacar a información pública todos os informes e máis a documentación complementaria. Cos datos obxectivos poderá haber un debate rigoroso pero todo apunta a que varias autonomías queren calquera cousa menos debates honestos. Deberían explicar por que.

Por último, dous apuntes. O lobo foi desprotexido rocambolescamente cando cos votos de PP, Vox, Junts e PNV foi incluído na Lei de Desperdicio Alimentario, inclusión recorrida polo Defensor do Pobo ante o Tribunal Constitucional. E ollo co que se remite á UE, pois en Bruxelas analízanse os informes. De detectar algunha manobra, poden devolver o informe a España, como xa lle ocorreu a Suecia, que viu un informe sobre o lobo retornado por tentar manipular o número de individuos considerados para manter a especie fóra de perigo. Sería outra oportunidade, tamén, para non facer o ridículo internacional, neste caso coa inestimable axuda do Goberno da Xunta.

Artigo publicado orixinalmente en Nós Diario o 28 de abril de 1926.

Xavier Vázquez Pumariño

Biólogo e ornitólogo. Consultor ambiental e activista no movemento ecoloxista.